در داستان قارون، سه بار به خانه اشاره شده است. اول، دار آخرت که به قارون توصیه شد آن را بهعنوان هدف در نظر بگیرد. (۱) دوم، خانه قارون که همراه او به زمین فرورفت. (۲) سوم، دوباره خانه آخرت که برای کسانی است که اهل برتریجویی و فساد در زمین نباشند. (۳)
خانه آخرت در قرآن بهعنوان حیات حقیقی، بهتر و پایدارتر معرفی شده است. (۴) (۵) در مقابل، خانه قارون یادآور آن بنایی است که بر لبه پرتگاه ساخته شده و صاحب خود را با خود به عذاب جهنم میبرد. (۶)
قرآن این بنیان سست را در برابر بنایی قرار میدهد که بر اساس تقوا و رضوان الهی ساخته شده است. (۶) در انتهای داستان قارون هم سخن از این است که خانه آخرت را برای کسی قرار دادهاند که به دنبال برتریجویی و فساد در زمین نباشد؛ بعد هم تأکید شده است که عاقبت کار به نفع اهل تقوا است. (۷)
انگار قارون و خانهاش مصداق کامل مقایسه قرآن بین دو نوع زندگی است. یکی زندگی بر اساس تقوا و اطاعت از خدا و پیامبران و دیگری زندگی بر اساس بغی و سرکشی و مقابله با ایشان. عاقبت نوع اول، خانه آخرت است با آن اوصاف که در قرآن بیان شده است؛ عاقبت نوع دوم، فرورفتن و سقوطکردن با دست خالی و درحالیکه نصیب خود از دنیا را فراموش کرده است.
کسی که نصایح را قبول نکرد و دست از شادی ناپسند و فساد برنداشت (۸) و از دنیا برای دار بقا استفاده نکرد (۹) و بهجای احسانکردن، مشغول تجمل و تفاخر شد، (۱۰) در نهایت خودش و ساختمان جلوههای ظاهری داراییاش سقوط کرد و هیچکس و هیچچیز نبود که در آن لحظه او را یاری کند. (۱۱) اما کسی که تقوا را حفظ کرد و خدا را خشنود کرد، در خانه پایدار آخرت به زندگی حقیقی رسید و از فضل و نعمت الهی شاد شد. (۱۲)
تاریخ سقوط قارونهای زیادی را دیده است. چه بسیار افراد، ساختارها و حتی تمدنها که بهخاطر رفتارهای قارونی سقوط کردند. امپراتوریهای هخامنشی و روم و عباسی و عثمانی، امپراتوریهای استعمارگر قرن هجدهم و اتحاد جماهیر شوروی چه شدند؟ آن همه جلوههای قدرت و ثروت کجاست؟ (13) از سوی دیگر، آیا رکود بزرگ ۱۹۲۹، بحران مالی ۲۰۰۸ و بحران سیلیکونولی نمونههای سقوط ساختارهای سست بنا شده بر پرتگاه طمع و فریب و بازی با علم و اعداد نبود؟ اما فقدان ایمان و سحر تجمل قارونها اجازه نمیدهد که از سرنوشت فرعونها و قارونهای قدیمی و جدید عبرت گرفته شود و به خانه آخرت توجه شود. متأسفانه سرمایهداری امروزی دارد به همان راه میرود.
________________________________________
(۱) وَٱبۡتَغِ فِیمَآ ءَاتَىٰکَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلۡأٓخِرَةَ - قصص: ۷۷
(۲) فَخَسَفۡنَا بِهِۦ وَبِدَارِهِ ٱلۡأَرۡضَ - قصص: ۸۱
(۳) تِلۡکَ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ نَجۡعَلُهَا لِلَّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوّٗا فِی ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فَسَادٗاۚ وَٱلۡعَٰقِبَةُ لِلۡمُتَّقِینَ - قصص: ۸۳
(۴) وَإِنَّ ٱلدَّارَ ٱلۡأٓخِرَةَ لَهِیَ ٱلۡحَیَوَانُۚ لَوۡ کَانُواْ یَعۡلَمُونَ - عنکبوت: ۶۴
(۵) وَٱلۡأٓخِرَةُ خَیۡرٞ وَأَبۡقَىٰٓ - اعلی: ۱۷
(۶) أَفَمَنۡ أَسَّسَ بُنۡیَٰنَهُۥ عَلَىٰ تَقۡوَىٰ مِنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٍ خَیۡرٌ أَم مَّنۡ أَسَّسَ بُنۡیَٰنَهُۥ عَلَىٰ شَفَا جُرُفٍ هَارٖ فَٱنۡهَارَ بِهِۦ فِی نَارِ جَهَنَّمَۗ - توبه: ۱۰۹
(۷) تِلۡکَ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ نَجۡعَلُهَا لِلَّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوّٗا فِی ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فَسَادٗاۚ وَٱلۡعَٰقِبَةُ لِلۡمُتَّقِینَ - قصص: ۸۳
(۸) إِذۡ قَالَ لَهُۥ قَوۡمُهُۥ لَا تَفۡرَحۡ إِنَّ ٱللَّهَ لَا یُحِبُّ ٱلۡفَرِحِینَ (۷۶) وَٱبۡتَغِ فِیمَآ ءَاتَىٰکَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلۡأٓخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ ٱلدُّنۡیَا وَأَحۡسِن کَمَآ أَحۡسَنَ ٱللَّهُ إِلَیۡکَ وَلَا تَبۡغِ ٱلۡفَسَادَ فِی ٱلۡأَرۡضِۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا یُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِینَ - قصص: ۷۶-۷۷
(۹) همان: وَٱبۡتَغِ فِیمَآ ءَاتَىٰکَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلۡأٓخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ ٱلدُّنۡیَا - قصص: ۷۷
(۱۰) فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوۡمِهِۦ فِی زِینَتِهِۦۖ - قصص: ۷۹
(۱۱) فَمَا کَانَ لَهُۥ مِن فِئَةٖ یَنصُرُونَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَمَا کَانَ مِنَ ٱنتَصِرِینَ - قصص: ۸۱
(۱۲) فَرِحِینَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ - آلعمران: ۱۷۰
(13) أَوَ لَمۡ یَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ قَدۡ أَهۡلَکَ مِن قَبۡلِهِۦ مِنَ ٱلۡقُرُونِ مَنۡ هُوَ أَشَدُّ مِنۡهُ قُوَّةً وَ أَکۡثَرُ جَمۡعًا ۚ وَ لَا یُسۡـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلۡمُجۡرِمُونَ - قصص: 78
نبرد تمدنی
نبرد برای تأسیس تمدن جدید