در حدیثی از امام باقر (علیهالسلام) آمده است که در زمان ظهور، مردم از حکمت بهرهمند میشوند تا حدی که زنی در خانهاش بر اساس قرآن و سنت فتوا میدهد. تصویر مادری خانهدار و دانشمند که استقلال فکری دارد و در جایگاه اجتهاد و افتاء - که در روزگار ما بالاترین مقام علمی اسلام محسوب میشود - قرار دارد، بسیار جالب توجه است.
علاوه بر این، مفهوم “خانه” در این حدیث نیز بسیار قابل تأمل است. این خانه نه فقط محل خوراک و استراحت، بلکه مکانی برای رسیدن به اوج معرفت و علم است. گویی اسلام، به جای آنکه زن را برای پیشرفت از خانه به محیط وسیع بیرون بفرستد، میخواهد خانه را چنان توسعه دهد که محیط رشد مادر و خانواده همانجا فراهم شود. این هدف در تمدن مهدوی محقق خواهد شد؛ و ناگفته پیداست که در چنین خانهای، ماندن در خانه عین رشد و پیشرفت است.
همچنین، حدیث به طور ضمنی به معماری خانه و ابعاد فرهنگی آن ارتباط دارد و این پرسش را پیش میآورد که خانهای که با این هدف ساخته میشود، باید چگونه باشد؟ آیا آپارتمانهای قفسمانند امروزی قابلیت چنین مفهومی را دارند؟
پرسش بعدی این است: مادر خانهدار چگونه به این همه علم و اطلاعات دست یافته است؟ آیا استاد به خانه آمده است؟ آیا جلسات علمی خانمها جایگزین بازارگردی و خودنمایی شده است؟ آیا آموزش از راه دور و مطابق با شرایط مادر و خانهداری ایجاد شده است؟ آیا دانشگاهی غیرحضوری مخصوص مادران خانهدار شکل گرفته است؟ کدام نظام و سازوکار تعلیم و تربیت به چنین دستاوردی نائل شده است؟
افزون بر این، اگر این مادر خانهدار عالم، همسر مردی تکبعدی و کمسواد باشد، به او ظلم شده است. در حالی که جامعه مهدوی، جامعه عدالت است، پس حتماً تمدن مهدوی مرد را نیز رشد میدهد تا لایق همسری چنین گوهری باشد؛ بنابراین، این حدیث به طور غیرمستقیم به معنای رشد علمی و عقلانی مردان نیز هست، بهویژه با توجه به خانوادهمحوری اسلام و آنچه در بخش «ظهور اسلام» بیان شد.
همچنین، جای تأمل است که فرزندان چنین مادری چه انسانهای فرهیخته و متفکری خواهند بود! جامعهای که این مادران خواهند ساخت، آرزوی اندیشمندان تاریخ خواهد بود.
در نهایت، این جملهٔ کوتاه، نمایی است از یک تمدن که در آن تمام ساختارهای جامعه در خدمت رشد خانوادهای عالم، عادل و عقلانی قرار میگیرند.
* «… وتؤتون الحکمة فی زمانه حتی أن المرأة لتقضی فی بیتها بکتاب الله تعالی وسنة رسول الله» الغیبة، نعمانی، ص ۱۵۸.